Արենին հայկական տեղական խաղողի ամենահայտնի սորտերից է և հատկապես սերտորեն կապված է Վայոց Ձորի հետ։ Դրանից պատրաստում են թե՛ կարմիր, թե՛ վարդագույն գինիներ՝ տարբեր բնույթի ու հագեցվածության։ Միջազգային շուկայում սորտը հայտնի է նաև Areni Noir անունով։
Արենիի հանդեպ հետաքրքրությունը միայն նրա անցյալով չի պայմանավորված։ Այս խաղողից ստացվում են թարմ, նուրբ ու մրգային գինիներ, ինչպես նաև ավելի հագեցած, հնեցման համար պիտանի տեսակներ։ Սորտը նույնն է, բայց գինու բնույթը փոխվում է՝ կախված այգուց, տվյալ տարվա բերքից և գինեգործի աշխատանքից։
Արենին ու Վայոց Ձորը
Վայոց Ձորի խաղողի այգիները տարածվում են տարբեր բարձրությունների վրա՝ լեռնալանջերին ու գետահովիտներում։ Արևառատ օրերը, զով գիշերներն ու համեմատաբար չոր կլիման կարևոր դեր ունեն խաղողի հասունացման գործում։
Սակայն միայն բարձրությունն ու արևը բավարար չեն լավ գինի ստանալու համար։ Նշանակություն ունեն նաև հողի կազմը, լանջի դիրքը, ջրի հասանելիությունը, վազերի խնամքն ու բերքատվությունը։ Նույնիսկ հարևան այգիներում աճած Արենին կարող է տարբեր լինել։
Բերքահավաքի պահը ևս վճռորոշ է․ այն ազդում է խաղողի շաքարի, թթվայնության և բույրերի հավասարակշռության վրա։ Այդ պատճառով յուրաքանչյուր այգի և յուրաքանչյուր բերք առանձին ուշադրություն են պահանջում։
Ինչպիսի՞ համ ունի Արենիից պատրաստված գինին
Արենիի կարմիր գինիներում հաճախ զգացվում են բալի, սալորի, նռան ու հատապտուղների երանգներ։ Դրանց կարող են միանալ ծաղկային, խոտաբույսերի կամ համեմունքների նուրբ բույրեր։
Սորտին բնորոշ թթվայնությունը գինուն թարմություն է հաղորդում, իսկ տանինները՝ բերանում թեթև տտիպություն առաջացնող միացությունները, կարող են լինել նուրբ ու մեղմ։ Արենիից պատրաստված գինին պարտադիր չէ, որ լինի ծանր կամ խիստ տտիպ․ նրա գրավչությունը հաճախ հենց մրգային համի, թարմության ու նրբության համադրությունն է։
Երիտասարդ գինիներում սովորաբար ավելի անմիջական են մրգային բույրերը։ Կաղնու տակառներում հնեցված գինիներում դրանց կարող են ավելանալ համեմունքների ու բոված ընկույզի երանգներ։ Բայց նույն սորտից պատրաստված բոլոր գինիների համար մեկ ընդհանուր համային նկարագրություն չկա։
Մի խաղողից՝ տարբեր գինիներ
Արենիից պատրաստում են չոր և կիսաքաղցր կարմիր, ինչպես նաև վարդագույն գինիներ։ Գինու քաղցրությունը միայն խաղողի սորտով չի որոշվում․ այն կախված է նաև պատրաստման եղանակից և գինու մեջ մնացած շաքարի քանակից։
Վարդագույն գինու դեպքում խաղողի հյութը սովորաբար ավելի կարճ ժամանակ է շփվում կեղևի հետ։ Արդյունքում գույնն ավելի բաց է լինում, իսկ տանինները՝ ավելի մեղմ։ Կարմիր գինու պատրաստման ընթացքում կեղևի հետ ավելի երկար շփումը հնարավորություն է տալիս ստանալու ավելի հագեցած գույն ու կառուցվածք։
Խմորման ջերմաստիճանը, հնեցման տարան և տևողությունը նույնպես ազդում են վերջնական արդյունքի վրա։ Այդ տարբերությունների շնորհիվ Արենին կարող է ներկայանալ և՛ որպես թարմ, առօրյա սեղանին հարմար գինի, և՛ որպես ավելի բազմաշերտ, դանդաղ վայելելու համար ընտրված գինի։
Ինչո՞ւ են կարևոր հին այգիները
Հին այգիների արժեքը միայն նրանց տարիքը չէ։ Դրանք պահպանում են նաև խաղողի բազմազանությունը՝ նույն սորտին պատկանող վազեր, որոնք որոշ հատկանիշներով տարբերվում են միմյանցից։
Հայկական խաղողի գենետիկական ուսումնասիրությունները բազմազանություն են արձանագրել նաև Արենիի նմուշներում։ Այդ ժառանգության ուսումնասիրությունն ու պահպանումը կարևոր են սորտը ճանաչելու և հետագա տնկումների համար տնկանյութ ընտրելու տեսանկյունից։
Հայկական խաղողի գենետիկական բազմազանության ուսումնասիրություն
Միևնույն ժամանակ, հին վազն ինքնին բարձր որակի երաշխիք չէ։ Այգու առողջությունը, խնամքն ու բերքի որակը շարունակում են վճռորոշ լինել։
Արենին և Արենի-1 քարանձավը․ երկու տարբեր պատմություն
Արենիի մասին խոսելիս հաճախ հիշատակվում է Արենի-1 քարանձավը։ Այստեղ հայտնաբերված գինեգործական համալիրում պահպանվել են խաղողի ճզմման հարմարանք, տարաներ և խաղողի մնացորդներ։ Գտածոները թվագրվում են մ.թ.ա. մոտ 4100–4000 թվականներով և վկայում են տարածաշրջանում ավելի քան վեց հազար տարի առաջ գինու պատրաստման մասին։
Արենի-1-ի ուսումնասիրության արդյունքները՝ UCLA
Սակայն քարանձավի անվանումը չի ապացուցում, որ այնտեղ օգտագործված խաղողը հենց այսօրվա Արենի սորտն էր։ Գինեգործության հնությունը և առանձին սորտի ծագումը տարբեր հարցեր են, որոնք չպետք է նույնացնել։
Արենի-1-ը պատմում է այս վայրի հնագույն գինեգործության մասին, իսկ այսօրվա Արենիի գինիները՝ նաև ներկայիս այգիների ու գինեգործների աշխատանքի։
Արենին Վայքի գինու գործարանում
Վայքի գինու գործարանի համար Արենին մեր այգիներում աճեցվող հիմնական սորտերից է։ Արփայի հովտի բարձրադիր այգիներից ստացվող խաղողով պատրաստում ենք տարբեր ոճերի գինիներ՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու սորտի տարբեր կողմերին։
«Կարս» չոր կարմիրում Արենիի մրգային բնույթը համադրվում է տակառային հնեցման երանգների հետ։ «Զաքարե» չոր կարմիրն այն ներկայացնում է ավելի թարմ ու անմիջական ոճով, իսկ «Կարս» վարդագույնը՝ ավելի նուրբ արտահայտությամբ։
Նույն խաղողից պատրաստված տարբեր գինիներ համտեսելը Արենիին ճանաչելու ամենահետաքրքիր ձևերից է։ Այդպես ավելի հեշտ է նկատել՝ ինչն է նրանց միավորում, և ինչով է յուրաքանչյուրն առանձնանում։
Մեր այգիների մասին կարող եք կարդալ «Խաղողի այգիներ» բաժնում, իսկ շրջայցի և համտեսի համար՝ ամրագրել այցը։